Nowe badania radiowęglowe trzech pochówków z terenów dzisiejszej Serbii rzucają świeże światło na świat sprzed ponad czterech tysięcy lat. Złoty diadem, trzy ludzkie zęby i skromne naczynia ceramiczne układają się w opowieść o regionie, który był częścią rozległej sieci kontaktów kulturowych epoki brązu.
Najbardziej wyrazistym znaleziskiem spośród analizowanych pochówków jest grób odkryty w Šljunkarze, na obszarze dzisiejszego Zemunu. Spoczywała w nim młoda kobieta, w wieku około 25–30 lat, ułożona w pozycji kucznej, zgodnie z praktykami znanymi z epoki. Jej ciało zorientowano na osi zachód–wschód, z twarzą zwróconą ku północnemu wschodowi.
Towarzyszące jej przedmioty nie były przypadkowe. Naczynia ceramiczne – miski, kubki i niewielkie naczynie – rozmieszczono z wyraźną intencją: część pod stopami, inne nad głową. Wśród nich znajdował się jednak przedmiot wyjątkowy – cienki złoty diadem.
Ozdoba spoczywała na wysokości czoła. Niewielkie perforacje na jej końcach sugerują, że była przymocowana do materiału organicznego, być może tkaniny lub skóry. Nie była to luźno złożona dekoracja, lecz element świadomej kompozycji, określającej sposób, w jaki zmarła miała być postrzegana po śmierci.
Datowanie zęba wydobytego z pochówku umiejscowiło grób między 2268 a 2039 rokiem p.n.e. – w okresie, gdy różne tradycje kulturowe nakładały się na siebie w południowej części Kotliny Karpackiej i na Bałkanach.
Badania objęły również dwa inne pochówki, które – choć mniej spektakularne – wnoszą istotne dane do rekonstrukcji epoki.
W Vajuga-Pesak odkryto grób kobiety w wieku 30–40 lat. Jej wyposażenie było skromne: miska i dzban z jednym uchem. Jednak datowanie radiowęglowe zęba wskazało na okres między 2663 a 2474 rokiem p.n.e., a nawet bardziej precyzyjnie – między 2622 a 2496 rokiem p.n.e. Oznacza to, że pochówek może być starszy, niż sugerowały dotąd analogie stylistyczne.
Trzeci grób, z Golokut-Vizić, należy już do środkowej epoki brązu. Zmarłego ułożono na boku, również w pozycji lekko kucznej. Towarzyszyły mu naczynia ceramiczne, miniaturowe naczynie z inkrustacją oraz brązowy pierścień typu Lockenring – ozdoba związana z ubiorem i reprezentacją statusu.
Analiza zęba pozwoliła określić czas pochówku na lata 1880–1699 p.n.e., co wiąże go z kręgiem kulturowym grupy Vatin.
Zestawienie trzech pochówków ukazuje region naddunajski nie jako peryferie, lecz jako obszar intensywnych kontaktów. Wspólne elementy – przede wszystkim skulona pozycja ciała – wskazują na szeroko rozpowszechnione praktyki pogrzebowe.
Również wyposażenie grobów prowadzi do podobnych wniosków. W przypadku Zemunu obecność złotego diademu i ceramiki sugeruje powiązania z kręgami Somogyvár-Vinkovci i Maros. Położenie stanowiska, na styku Syrmii i Banatu, czyni je istotnym punktem styku różnych tradycji.
Datowanie tego pochówku wpisuje się także w dyskusję nad grupą Novačka Ćuprija-Pančevo, wskazując na złożoność i płynność tożsamości kulturowych w regionie.
Golokut-Vizić rozszerza ten obraz, potwierdzając znaczenie grupy Vatin w pierwszej połowie II tysiąclecia p.n.e. oraz wskazując na powiązania z kulturą ceramiki inkrustowanej rozwijającą się na terenach zadunajskich.
Złoty diadem pozostaje najważniejszym symbolem całego odkrycia. Jego znaczenie nie ogranicza się do wartości materialnej czy estetycznej. Dzięki precyzyjnemu datowaniu możliwe stało się osadzenie tego rzadkiego artefaktu w konkretnym kontekście chronologicznym.
W ten sposób pojedynczy przedmiot staje się punktem odniesienia dla szerszych procesów – wymiany idei, symboliki statusu i praktyk rytualnych w świecie epoki brązu.
Nowe daty nie zamykają badań, lecz wyznaczają nowe kierunki interpretacji. Vajuga-Pesak sugeruje wcześniejsze kontakty kulturowe, Šljunkara-Zemun wskazuje na strefę przenikania tradycji, a Golokut-Vizić potwierdza znaczenie regionalnych wariantów.
W rezultacie serbski odcinek Dunaju jawi się nie jako obrzeże, lecz jako aktywny szlak, wzdłuż którego przez wieki przemieszczały się idee, przedmioty i ludzie.
źródło: Mladenović, O. i Bulatović, A. (2026). Nowe daty absolutne dla trzech pochówków z wczesnej i środkowej epoki brązu w serbskim regionie Dunaju. Archaeologia Austriaca, 110, I–XIV.
Copyright © Copyright 2026 Poszukiwania.pl